Author Archives: praat

Schelden doet wél zeer 

Bij psychische mishandeling, of ook wel emotionele mishandeling  kan het zo zijn dat een kind door één van de ouders of beide ouders stelselmatig wordt uitgescholden. Soms lijkt het wel alsof het voor de ouders bijna gewoon is geworden om een kind met een scheldwoord of met een vernederende benaming aan te spreken. Wanneer je als kind stelselmatig met stomkop, ezel, rotzak, of dat kind wordt aangesproken, kan het kind het gevoel krijgen dat de ouders niet van het kind houden, dat de ouders het kind dom of lelijk vinden, dat de ouders  een hekel aan het kind hebben. Dit gevoel, van niet geliefd en gewaardeerd zijn, kan grote gevolgen voor een kind hebben. Het kan zijn dat het kind geen zelfvertrouwen ontwikkeld en dat het zelfbeeld van het kind zich negatief ontwikkeld.

Vaak denken mensen bij het getuige zijn van huiselijk geweld, dat kinderen echt moeten zien dat de ouders elkaar fysiek te lijf gaan. Maar voortdurende spanningen tussen de ouders, of verbale ruzies die hoog oplopen, zijn voor kinderen ook bedreigend en kunnen het gevoel van veiligheid ondermijnen. Bovendien denken ouders vaak dat, als ze maar geen ruzie maken waar de kinderen bij zijn dat de kinderen er dan geen last van hebben. Kinderen merken echter meer dan ouders denken. En ook als de kinderen op bed liggen, merken ze negen van de tien keer wel degelijk dat ouders een heftige verbale woordenwisseling hebben. Het is belangrijk om dit te onderkennen, en met kinderen te praten over de gevoelens die dit bij hen oproepen.

Heel vaak is er een trigger waarom ouders hun kinderen mishandelen. En deze triggers hebben vaak niets met het gedrag van het kind te maken. Veelal heeft kindermishandeling te maken met de omstandigheden waarin de ouders leven. Bekende risicofactoren voor het ontstaan van kindermishandeling zijn  bijvoorbeeld financiële zorgen, armoede en werkeloosheid. Wanneer ouders te maken hebben met één van deze factoren zal dit voor veel stress zorgen. En zodra de stress hoog oploopt, kan dit escaleren in kindermishandeling.

Soms kunnen mensen het stressniveau waarmee ze leven nog net aan, maar kan een schijnbaar onbelangrijk voorval er voor zorgen dat het broze evenwicht ernstig wordt verstoord. Het verlies van de favoriete voetbal club kan bij iemand die al heel veel stress ervaart, dan net de laatste druppel zijn, die de emmer doet overlopen, waarna er mishandeling plaats vindt.

Veel volwassenen die vertellen over hoe zij als kind mishandeld werden, vertellen vaak ook dat er ‘omstanders’ waren die wisten wat er thuis gaande was. Soms vertellen deze volwassenen dat zij dat als kind al wisten, anderen zijn zich dat in de loop van hun leven gaan realiseren. Voor velen is dat besef, men wist het maar heeft niets gedaan, net zo pijnlijk als de mishandeling zelf.

En het is moeilijk om in actie te komen. Zeker als het gaat om mishandeling binnen je eigen familie of je eigen vriendenkring. En we vinden het met z’n allen zo ingewikkeld dat we allerlei redenen bedenken wáárom we niet in actie komen. ‘Stel nou dat het niet waar is’, ‘Wat als ik het erger maak’. Maar kinderen die mishandeld worden leven als het ware  in een oorlogsgebied, en hebben recht op steun en hulp. En wij, de omstanders, de samenleving hebben de plicht om deze kinderen te helpen.

Seksueel misbruik wordt over het algemeen geassocieerd met mannelijke daders. Pas in de jaren negentig kwamen vrouwen niet alleen als slachtoffer, maar ook als dader in beeld. Toch is het lastig om het misbruikthema in combinatie met een vrouwelijke dader in ons denkpatroon in te passen. Het traditionele beeld van de vrouw is tenslotte het meer verzorgende, liefdevolle, moedertype. Zij zal minder geneigd zijn om geweld te gebruiken om haar belangen en behoeften af te dwingen. Een mannelijke dader, die met geweld neemt waar hij behoefte aan heeft, past beter in het cliché.

Bij seksueel misbruik gaat het echter vooral om het uitbuiten van een vertrouwensrelatie. Een vrouwelijke dader maakt meer gebruik van de alledaagse vorm van geweld; het beroep doen op liefde, op medelijden, het in verwarring brengen, in het hoofd van het slachtoffer gaan zitten. Of het blijft verborgen binnen de opvoedingstaken, zoals wassen en aan- en uitkleden. Zolang we denken dat vrouwen niet in staat zijn tot het plegen van seksueel misbruik zullen we ook signalen van slachtoffers blijven missen.

Lichamelijke verwaarlozing gaat onder andere over een gebrek aan hygiëne. Hierdoor kan het kind er smoezelig uitzien of niet fijn ruiken. Het kind kan hierdoor door andere kinderen gepest en buitengesloten worden. Een gebrek aan hygiëne kan een reden zijn voor mensen om het kind op afstand te houden, waardoor het kind bijvoorbeeld minder aangeraakt wordt. Geen aai over het hoofd door de meester, geen klopje op de schouder van de juf. Een ander gevolg van gebrekkige hygiëne is dat het kind een verminderde weerstand heeft en dus vaker ziek is. Het komt minder op school, speelt minder met leeftijdsgenootjes en mist hierdoor veel sociale gebeurtenissen. Ook slechte gebitsverzorging kan ernstige sociale gevolgen hebben voor een kind. Het kind ruikt niet fris uit de mond, maar ook het eten en drinken kan pijnlijk zijn.

Ruim 9% van de Nederlandse bevolking was tussen 2005 en 2010 slachtoffer van huiselijk geweld. Dit betekent dat er jaarlijks minstens 200.000 personen slachtoffer worden. De slachtoffers van huiselijk geweld zijn vaker vrouwen dan mannen. De daders zijn vaker mannen, maar ook vrouwen zijn dader, en ook mannen zijn slachtoffer. In ruim de helft van de gevallen van huiselijk geweld gaat het om geweld in een gezin met kinderen tot 18 jaar.

In 2013 is onderzocht hoeveel kinderen getuige zijn van huiselijk geweld. Harde cijfers zijn moeilijk te geven, maar de schatting was dat 44.533 kinderen jaarlijks getuige zijn van huiselijk geweld. Dat zijn 12 kinderen per 1000 kinderen. Als we uitgaan van 30 kinderen per schoolklas, dan kunnen we ruim 1484 klassen vullen met kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld.

Stress, armoede en ouders met een eigen belaste voorgeschiedenis zijn de drie grote risicofactoren voor kinderenmishandeling. Denk bij een belaste voorgeschiedenis aan ouders die als kind zelf mishandeld zijn, ouders met psychiatrische problematiek, ouders die gevlucht zijn en daarbij veel hebben meegemaakt; met andere woorden getraumatiseerde ouders. Ook kinderen van verslaafde ouders lopen een groter risico om mishandeld te worden.

Verslaafde ouders zijn minder voorzichtig en hebben minder zelfbeheersing en remmingen. Ze worden, behalve door het middel zelf, vaak ook sterk beïnvloed door hun verslavingsgedrag; ze zijn de hele dag bezig om te zorgen dat ze het verslavende middel kunnen gebruiken. Vaak zijn mensen die verslaafd zijn niet in staat om goed voor zichzelf te zorgen, laat staan dat ze in staat zijn goed voor hun kinderen te zorgen.

Er zijn kinderen die alles, elke dag, alleen moeten doen. Dan gaat het niet om een keertje zelf je schooltas inpakken of alleen thuis blijven als moeder even boodschappen doet. Bij psychische verwaarlozing zijn de ouders gewoonweg niet aanwezig of hebben geen aandacht voor hun kind. Niet bij het opstaan, niet tijdens het ontbijt, niet bij het thuiskomen, het avondeten of bij het naar bed gaan. Wanneer je als kind thuis een lange tijd geen liefde en aandacht krijgt, als niemand tijd voor je heeft, als je niet wordt getroost bij verdriet, dan heet dat psychische verwaarlozing.

Ouders luisteren niet naar de verhalen van hun kind, komen niet kijken bij een sportwedstrijd en geven geen complimenten. Wanneer kinderen niet gestimuleerd worden om hun kwaliteiten te ontdekken of hun mening te geven, kan dit een negatief effect hebben op hun eigenwaarde en zelfvertrouwen. Ook schoolprestaties kunnen hieronder lijden, want als je nooit hoort dat je iets goed doet of goed kan, zal je ook niet het geloof hebben dat iets je gaat lukken.

Ieder kind kan slachtoffer worden van seksueel misbruik, maar sommige kinderen lopen een groter risico:

• Kinderen met een lichamelijke of verstandelijke beperking.
  Uit wereldwijd onderzoek is gebleken dat 60 % van de volwassenen met een verstandelijke beperking slachtoffer is, of slachtoffer is geweest van seksueel misbruik.

• Kinderen uit gezinnen waar al sprake is van veel problemen.
• Kinderen uit samengestelde gezinnen of éénoudergezinnen.
• Kinderen die verwaarloosd worden, waardoor ze veel op straat zijn en er te weinig controle is.
• Kinderen met een laag zelfbeeld.

We kunnen ervoor zorgen dat het voor slachtoffers minder moeilijk wordt om erover te gaan praten; door zelf seksueel misbruik bespreekbaar te maken, door slachtoffers die wel praten te geloven en door hen met begrip en respect te behandelen.