Hoe een slachtoffer zondebok wordt.
‘Je verzint het!’ Of: ‘Je stookt.’ Dat is wat slachtoffers te horen kunnen krijgen als ze binnen hun gezin van herkomst eindelijk durven te vertellen dat hun vader, moeder, broer of zus hen als kind seksueel misbruikt heeft.
Als ervaringsdeskundige hoor ik veel verhalen over wat er binnen gezinnen gebeurt. Wat in die verhalen steeds terugkomt, is dat een slachtoffer het óf niet durft te vertellen uit angst dat het hele gezin overhoop wordt gehaald. Óf, als het geheim wel gedeeld wordt, wordt diegene erop aangekeken.
Je zou verwachten dat ouders medeleven tonen. Dat broers en zussen zullen troosten. Dat er spijt wordt getoond omdat niemand het in de gaten had. Maar dat is vaak niet wat er gebeurt.
Het slachtoffer wordt niet geloofd. Gezinsleden zwijgen. Met gebogen hoofd. Of boos: ‘Hoe kun je dat nou zeggen! Wat doe je me aan!’ De schuld wordt bij hem of haar gelegd.
Ik hoor verhalen van mensen die uit het gezin werden verstoten. Liever dan de werkelijkheid onder ogen te zien, wil men het mooie plaatje van het gelukkige gezin in stand houden. Als het slachtoffer het spel niet meespeelt omdat zij of hij gehoord wil worden en erkenning nodig heeft, ligt ze eruit. Zij is de onruststoker.
Het is niet zomaar wat om te vertellen dat een gezinslid je heeft misbruikt. Het kan tientallen jaren duren voordat een slachtoffer de moed vindt om te vertellen wat er is gebeurd.
Het slachtoffer voelt aan dat het onderwerp taboe is. Als het zich veilig had gevoeld, had het veel eerder durven vertellen wat haar of hem was aangedaan.
Als de pleger één van de ouders is, vertelt een slachtoffer het soms pas als deze is overleden. Maar ook dan wordt vaak afwijzend gereageerd.
Als buitenstaander kan ik me vanuit het standpunt van de andere gezinsleden wel iets voorstellen bij hun reactie. Want de gezinsleden ontdekken dat ze al die jaren in een leugen hebben geleefd.
Als vader de pleger is en een dochter zijn slachtoffer, gaf moeder haar liefde aan een man die een misdaad pleegde met haar bloedeigen kind. Hoe kan het dat ze het nooit heeft gezien?
En was de liefde die haar man haar gaf ook een leugen? Wat betekende zij voor hem als vrouw, als hij seks had met zijn dochter?
De broers en zussen van het slachtoffer hielden van hun vader. Hem zien als degene die hun broer of zus seksueel heeft misbruikt? Onmogelijk.
Misschien had moeder door wat er speelde. Maar uit angst voor de gevolgen keek ze weg. Ze had haar man erop aan moeten spreken. En wat dan? Ze zou aangifte moeten doen. Het kon uitlopen op een echtscheiding. Waar moest ze dan heen? En zou hij de alimentatie wel betalen? Dus liever hoopte ze dat haar dochter er zonder al te veel schade uit zou komen en zweeg ze om de rest van het gezin te beschermen.
Maar ook wanneer de pleger een broer of zus is, kan de onthulling grote gevolgen hebben. Het slachtoffer wordt vaak niet geloofd. Of ouders nemen de pleger in bescherming. De impact wordt niet serieus genomen en weggewimpeld. In plaats van voor het slachtoffer op te komen, doen ze dat voor de pleger.
Daar sta je dan als slachtoffer.
Geloof me, dat moet eenzaam voelen. Je krijgt geen erkenning. Je hoort er niet meer bij. Jij bent de zondebok. Hoe ga je daarmee om?
Ik vind het niet makkelijk om daar antwoord op te geven. Niemand kan het gezin zomaar lijmen. Hooguit kunnen we ons als mediator opstellen, maar de drempel om een buitenstaander toe te laten is hoog.
Slachtoffers vertelden mij dat ze ermee moesten leren leven. Sommigen vonden steun bij hun partner of in een lotgenotengroep. En het helpt om te weten dat het niet haar schuld is dat ze wordt verstoten, maar die van de pleger. Dat ze niet de enige is die het meemaakt.
Zelf weet ik hoe het is om verstoten te worden door mijn ouders en om slachtoffer te zijn van seksueel misbruik door iemand buiten het gezin. Daardoor weet ik hoe het voelt om afgerekend te worden op de daden van anderen. En hoe verstoting kan doorwerken in de rest van je leven.